Cách phân biệt từ phức với một cụm từ trong Tiếng Việt tiểu học

Cách phân biệt từ phức với một cụm từ trong Tiếng Việt tiểu học
Hỏi: Xin tieuhocvn cho biết có thể dựa trên những dấu hiệu nào để phân biệt từ phức với một cụm từ ?

Trả lời:
Theo định nghĩa trong SGK, những từ do một tiếng tạo thành gọi là từ đơn, còn những từ do hai tiếng trở lên tạo thành gọi là từ phức. Từ phức gồm hai loại là từ láy và từ ghép.


Vì từ tiếng Việt không có dấu hiệu hình thái rõ ràng nên trước một tổ hợp gồm hai tiếng trở lên nhiều khi rất khó xác định đó là từ phức hay cụm từ. Chính vì lí do này mà khi ra bài tập tìm từ đơn, từ phức và các loại từ phức (từ ghép, từ láy), sách Tiếng Việt 4 thường dùng gạch chéo (/) xác định sẵn các từ trong câu cho HS, trừ những trường hợp việc phân biệt này đã rất rõ ràng, khó có thể xảy ra nhầm lẫn. Ví dụ, xét bài tập sau :

Chép vào vở đoạn thơ và dùng dấu gạch chéo để phân cách các từ trong hai câu thơ cuối đoạn. Ghi lại các từ đơn và từ phức trong đoạn thơ:

Chỉ / còn / truyện cổ / thiết tha /
Cho / tôi / nhận mặt/ ông cha / của mình
Rất công bằng, rất thông minh
Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang.
('Tiếng Việt 4, tập một, tr. 28)

Đoạn thơ trên có 4 dòng. Hai dòng thơ đầu có 4 từ phức, trong đó chỉ riêng từ láy thiết tha là dễ nhận ra, còn các tổ hợp truyện cổ, nhận mặt và ông cha là từ ghép hay cụm từ thì đó không phải là một câu hỏi dễ trả lời. Để HS khỏi
lúng túng về việc giải quyết vấn đề này, tập trung vào nhiệm vụ chính của bài tập, SGK đã dùng dấu gạch chéo vạch sẵn ranh giới các từ. Nhưng đến hai dòng thơ sau thì SGK không cần xác định, sẵn ranh giới từ nữa vì các từ ghép trong hai dòng thơ này đều là từ Hán Việt, dễ nhận biết 1 công bằng, thông minh, độ lượng, đa tình, đa mang. Nói rằng những từ ghép này dễ nhận biết là vì các tiếng tạo thành những từ ấy không thể tách riêng ra để dùng một mình (như trường hợp các tiếng truyện và cổ trong truyện cổ ; nhận và mặt trong nhận mặt ; ông và cha trong ông cha) mà phải gắn chặt với nhau trong một tổ hợp cố định.

Qua phân tích ví dụ trên, có thể thấy vấn đề khó nhất trong việc phân biệt từ phức với cụm từ là từ ghép thuần Việt. Để biết một tổ hợp gồm hai tiếng trở lên là từ ghép hay cụm từ, người ta thường áp dụng một số biện pháp thử như sau

1. Xem tổ hợp đó có “thành ngữ tính" không, tức là có thể suy ra nghĩa của toàn bộ tổ hợp từ nghĩa của mỗi thành tố không. Nếu tổ hợp đang xét có thành ngữ tính thì đó là từ ghép, còn nếu không thì đó là cụm từ. Ví dụ, nghĩa của tổ hợp ông cha không thể suy từ nghĩa của các yếu tố cấu thành nó là "ông và cha". Nghĩa của tổ hợp này là : "những người thuộc các thế hệ trước, trong quan hệ với những người thuộc các thế hệ sau (nói tổng quát) ; tổ tiên" (Viện Ngôn ngữ học. Từ điển tiếng Việt, 1992, tr. 748). Như vậy, có thể kết luận nghĩa của tổ hợp này có thành ngữ tính, tổ hợp ấy là một từ ghép .


2. Xem cấu tạo của tổ hợp đó chặt chẽ hay lỏng lẻo. Nếu các thành tố trong tổ hợp gắn bó chặt chẽ với nhau thì tổ hợp đó là từ ghép, còn nếu không thì đó là một cụm từ. Sự kết hợp chặt chẽ giữa các thành tố trong tổ hợp được thể hiện ở những điểm sau:

a) Không thể chen thêm một thành tố nào vào giữa chúng.
Ví dụ, không thể chuyển đổi: ông cha —> ông và cha , áo dài —> áo rất dài

b) Không thể dùng một thành tố trong tổ hợp thay cho toàn bộ tổ hợp.
Ví dụ, nếu nghe không rõ mà hỏi Nhận gì ? (hoặc Sân gì ?) thì không thể trả lời Mặt (hoặc Bay) mà phải trả lời đầy đủ : Nhận mặt (hoặc Sân bay).

c) Không thể ghép tổ hợp ấy với những tổ hợp có chung một thành tố thành chuỗi có thành tố chung, kiểu ab + ac + ad = a (b + c + d). Ví dụ, không thể ghép truyện cổ, truyện cười, truyện ngụ ngôn thành truyện cổ, cười, ngụ ngôn (hoặc ông cha, ông bà thành ông cha, bà .

Pin It

________________________Source:tieuhocvn.info___________________

Top