Đường lối dạy ngoại ngữ cho học sinh tiểu học

Đường lối dạy ngoại ngữ cho học sinh tiểu học

The best way to teach English in Primary School

Việc học ngoại ngữ ở nhà trường theo thời thế mà thay đổi, chứ không nhất thành bất biến. Trong bài viết này, xin chỉ điểm qua hai cách học đối lập nhau, và phân tích chúng để rút ra điều gì cần làm cho ta lúc này.
Ở cái thời mà trong cả xã hội chỉ có rất ít người được đi học (Hồ Ngọc Đại cho rằng tỷ lệ đó là 5 phần trăm), thì việc học ngoại ngữ đi theo đường lối học văn chương, học văn hóa, học dịch để nhấm nháp cái hay cái đẹp song song của hai nền văn hóa.

Vào giai đoạn giao thông còn vô cùng cách trở đó, nhu cầu giao tiếp khi học ngoại ngữ không cao. Việc giao tiếp bằng ngoại ngữ xảy ra trong giới thượng lưu: mỗi gia đình thuê một cô gia sư nước ngoài làm đủ mọi việc từ trông trẻ tới gia sư là đủ để huấn luyện thực hành cả một ngôn ngữ. Trong sách Chiến tranh và Hòa bình, Lev Tolstoi giễu một bà quý tộc phát âm tiếng Pháp chữ “Europe” thành “Uy-rôp”. Ở Hà Nội thời kỳ đầu những năm 1960, một đạo diễn Liên Xô dựng vở kịch “Liuba” đã cho các nhân vật quý tộc Nga phát âm chữ “Merci” kéo dài thành  “Me-rơ-xi”. Đó là vài dấu vết của việc học ngoại ngữ không chú ý đến giao tiếp.
Hiện tượng học ngoại ngữ để giao tiếp thời đó diễn ra một cách không có ý thức. Ta có thể tìm dẫn chứng trong sách Thế giới ngày qua của Stefan Zweig. Trong sách này, tác giả kể về gia đình mình mỗi khi họp mặt đầu năm thường nói ba bốn thứ tiếng nước ngoài, dễ dàng chuyển từ tiếng nước này qua tiếng nước nọ. Nhưng đó là một gia đình những sứ thần ngoại giao!

Còn học ngoại ngữ là để làm gì vậy? Đó là để biết cách học một ngôn ngữ hoàn toàn khác tiếng mẹ đẻ và còn là để có một công cụ bước qua một nền văn hóa khác với nền văn hóa bản địa. Khi đó, giao tiếp cần được hiểu như là cái mục đích cuối cùng của toàn bộ tiến trình học ngoại ngữ.

Việt Nam, người viết bài này nhớ lại rằng cách học tiếng Pháp ở nhà trường xưa cũng chủ yếu là theo đường lối “văn chương – dịch thuật”; giao tiếp diễn ra sau, và hoàn toàn tùy thuộc hoàn cảnh của người học.
Khi cái đường lối học ngoại ngữ theo lối giao tiếp được tung ra và du nhập vào Việt Nam hồi cuối những năm 1970 sang những năm 1980, người dạy và người học ngoại ngữ “ồ” lên sung sướng, và kể từ “những ngày may mắn” đó, hình như đã có con sào chìa ra cho mình bám đúng lúc cần cấp cứu!
Nhưng bây giờ, thử nghĩ lại coi, đã có thành tích gì, hay là chỉ mới có những cuốn sách bắt đầu với những hình vẽ và những câu “hề-lô hế-lô”? Bộ sách dùng cho bậc tiểu học bắt đầu từ lớp 1 bằng “hello”. Tiếp đó, bộ sách dùng cho bậc trung học (dạy từ lớp 6 hoặc lớp 10) cũng bắt đầu bằng “hello”. Tội nghiệp cho cái tư duy người soạn sách hình như đã nghĩ rằng cứ có “hello” là đã có “giao tiếp”!
Ít người bình tĩnh ngẫm nghĩ vì sao “đường lối giao tiếp” đã ra đời và thịnh hành. Ít người nghĩ đến bối cảnh chiến tranh lạnh khi đường lối đó ra đời.
Có một sự thật là, vào thời chiến tranh lạnh, thường xuyên diễn ra luồng di chuyển dân nghèo giữa các nước để kiếm sống và cả tìm kiếm những thứ khác họ không có. Nước Italia mỗi năm đi ra nước ngoài chừng 3-4 triệu và trở về chừng 2-3 triệu. Nước Ba Lan và Nam Tư xã hội chủ nghĩa mỗi năm cũng xuất ngoại chừng 5-6 triệu và hồi hương chừng 4-5 triệu lượt người. Và rồi còn có cả những luồng người di tản được đặt tên là “thuyền nhân” hoặc boat-people…
Sách hướng dẫn dạy tiếng nước ngoài nói toạc ra rằng “người học không thể kiên nhẫn hơn ba tháng để sở hữu một công cụ giao tiếp”. À, ra vậy! Có thế chứ! Ta hãy mở sách ra mà coi: Bài 1, chào hỏi. Bài 2: khai báo căn cước. Bài 3 bài 4 bài 5… đến chừng bài 6 đã có chủ đề “Bưu điện”… để làm gì nhỉ? Để có vốn ngoại ngữ mà phóng nhanh ra đó, dùng tiền trợ cấp thất nghiệp (quá lớn so với cuộc sống cũ nơi quê nhà) để gửi tin nhắn về nhà báo tin “chúng con đã cập bến an toàn, đang xây dựng cuộc đời mới, ở đây cái gì cũng ê hề, ở nhà “đừng no” gì hết!”

Một người Việt Nam hội nhập với thế giới phải là người Việt Nam không mất gốc.

Hội nhập không diễn ra giữa những con người của một nền văn hóa cao với những kẻ hành khất.

Chỉ tội nghiệp con trẻ và người lớn ở quê nhà cứ bị lôi cuốn hoài vào đường lối giao tiếp đó. Vào lớp có thày giỏi thì thày nói thày nghe; nếu gặp phải thày cũng đang đánh vật với đường lối giao tiếp, thì thày trò chẳng khác gì bầy ngỗng đi toa-lét. Những trung tâm sinh lợi vì người lớn cần học ngoại ngữ “cấp tốc, chất lượng” thì vơ vội mấy ông bà “Tây ba-lô” vào giao tiếp ngay từ tiết học đầu tiên. Và “vắng bóng Tây” thì quảng cáo “ở đây dạy ngoại ngữ giao tiếp, có máy cát-xét hỗ trợ”! Như thể cái máy kia biết lắng nghe, biết ngắt lời, biết nhắc lại, biết đoán ý và chiều ý người đang đối thoại để luyện giao tiếp!
Đã đến lúc nhà sư phạm phải đặt ra và có giải pháp ít nhất cho những câu hỏi này: trẻ em học một ngoại ngữ ở trường phổ thông nhằm mục đích gì? Cách học đó nên tiến hành như thế nào? 
Trước hết, nhà trường nên dạy ngoại ngữ cho con em ngay từ lớp 1. Nghĩa là ngay từ khi các cháu bắt đầu cuộc đời học đường theo một cách khác với giai đoạn Mẫu giáo.
Ở giai đoạn trước sáu tuổi, các cháu có thẻ học “Mẫu giáo” ở gia đình hoặc tại một lớp Kindergarten nào đó. Mục đích “học” ở giai đoạn Mẫu giáo chỉ nhằm hoàn thiện hệ cơ bắp (đủ sức sau này ít nhất là tự đến trường được), hoàn thiện bộ máy phát âm (không nói ngọng nữa), và hoàn thiện các giác quan khác. Có bày vẽ gì thì cũng chỉ nhằm mấy cái mục tiêu hoàn thiện đó thôi.
Đến khi vào lớp Một trường phổ thông, trẻ em bắt đầu giai đoạn làm cho cơ bắp, phát âm, và các giác quan được trở nên tinh tế dần dần để hoàn toàn tách mình khỏi giới động vật và trở thành động vật xã hội.  Động vật xã hội ấy học Toán là để học các thao tác lô gich; học Văn là để học lấy lòng đồng cảm đặc trưng của con người và học lấy một ngữ pháp nghệ thuật; học tiếng Việt là để có năng lực phân tích và sử dụng một công cụ trời ban cho trên cả bốn bình diện nghe – nói – đọc –viết; …
Còn học ngoại ngữ là để làm gì vậy? Đó là để biết cách học một ngôn ngữ hoàn toàn khác tiếng mẹ đẻ và còn là để có một công cụ bước qua một nền văn hóa khác với nền văn hóa bản địa.
Khi đó, giao tiếp cần được hiểu như là cái mục đích cuối cùng của toàn bộ tiến trình học ngoại ngữ.
Cần bình tĩnh tổ chức lại những năm đời học ngoại ngữ ở trường phổ thông. Phát âm phải thật đúng, cấu trúc câu phải hết sức đúng và uyển chuyển, đặc biệt là vốn từ phải vô cùng phong phú, khi đó hãy nghĩ đến giao tiếp. Còn nếu phát âm sai (cái nọ sọ cái kia), dùng cấu trúc câu sai (nói có thành không nói không thành có), và nhất là không đủ vốn từ ngữ chứa đựng cả một nền văn hóa, thì ôi thôi, giao tiếp với ai và giao tiếp về nội dung gì nhỉ?
Học ngoại ngữ phải giỏi đồng thời với học giỏi những môn học khác. Ta hoàn toàn có quyền nghi ngờ dự án của một thành phố lớn kia đào tạo những học sinh từ lớp 6 đã có thể học toàn bộ các môn học bằng tiếng nước ngoài.  Một người Việt Nam hội nhập với thế giới phải là người Việt Nam không mất gốc. Hội nhập không diễn ra giữa những con người của một nền văn hóa cao với những kẻ hành khất.

Pin It

________________________Source:tieuhocvn.info___________________

Top